పదివేల మొక్కులు

పదివేల మొక్కులు నీ పాదాలకు మొక్కేనిదే
ఇదె నిన్ను వేడుకొనే నింటికి రావయ్యా

పొత్తుల మాటలు నిన్ను బొదిగి యే మాడితినో
చిత్తగించి నాపై దయ సేయవయ్యా
కొత్తలుగా నేనెంత గునిసి జంకించితినో
ఇత్తల నోరచుకొని యింటికి రావయ్యా  ||పదివేలు||

చెనకి నిన్నే మేమి సేతలు సేసొతినో
మనవి చేకొని నన్ను మన్నించవయ్యా
తనివిదీరగ నిన్ను తప్పులెట్టు వట్టితినో
యెనసి నవ్వు సేసుక  యింటికి రావయ్యా ||పదివేలు||

కడుదమకించి చనుగవ నెన్నెట్టితినో
చిడిముడితో నన్ను రక్షించుకోవయ్యా
అడరి శ్రీవేంకటేశ అలమేల్మంగను నేను
యెడయ కేలితివిట్టే యింటికి రావయ్యా ||పదివేలు||


padiveala mokkulu nee paadaalaku mokkeanidea
ide ninnu veaDukonea ninTiki raavayyaa

pottula maaTalu ninnu bodigi yea maaDitinoa
chittaginchi naapai daya seayavayyaa
kottalugaa neanenta gunisi jankinchitinoa
ittala noarachukoni yinTiki raavayyaa  ||padivealu||

chenaki ninnea meami seatalu seasotinoa
manavi cheakoni nannu manninchavayyaa
tanivideeraga ninnu tappuleTTu vaTTitinoa
yenasi navvu seasuka  yinTiki raavayyaa ||padivealu||

kaDudamakinchi chanugava nenneTTitinoa
chiDimuDitoa nannu rakshinchukoavayyaa
aDari SreeveankaTeaSa alamealmanganu neanu
yeDaya kealitiviTTea yinTiki raavayyaa ||padivealu||

కాంతలాల చూడరే

కాంతలాల చూడరే కన్నులపండుగలివి
వింతయైన తనలోని వేడుకెటువంటిదో ||

సింగారించుకొనగాను చైయ విభుని జూచి
అంగమెల్ల జెమరించ నాస యెట్టిదో
రంగుగ మోవి మీది రసముల నిగ్గు చూచి
సంగతిగా నో రూరీచవులెట్టివో ||

పతివాదే జవరాలు పవళించుచుండగ జూచి
మతి నివ్వేరగు లయీ మక్కువెట్టిదో
చతురత గొలువులో చక్కదనములు చూచి
తతిగొని పులకంచీ దమకములెట్టివో ||

శ్రీ వేంకటేశ్వరుడు  నెలని నవ్వగా జూచి
భావించీ నలమేల్మంగబత్తి యెట్టిదో
యీ వేళ గొఇగిట గూడి యీతని నేరుపు చూచి
చేవ దేరీ గళలతో చేతలెట్టివో  ||


kaantalaala chooDarea kannulapanDugalivi
vintayaina tanaloani veaDukeTuvanTidoa ||

singaarinchukonagaanu cheiya vibhuni joochi
angamella jemarincha naasa yeTTidoa
ranguga moavi meedi rasamula niggu choochi
sangatigaa noa rooreechavuleTTivoa ||

pativaadea javaraalu pavaLinchuchunDaga joochi
mati nivvearagu layee makkuveTTidoa
chaturata goluvuloa chakkadanamulu choochi
tatigoni pulakanchee damakamuleTTivoa ||

Sree VeankaTeaswaruDu  nelani navvagaa joochi
bhaavinchee nalamealmangabatti yeTTidoa
yee veaLa goigiTa gooDi yeetani nearupu choochi
cheava dearee gaLalatoa cheataleTTivoa  ||

అప్ప'డు వేంకటరాయ'డలమేలుమంగ గూడి

అప్ప'డు వేంకటరాయ'డలమేలుమంగ గూడి
కుప్పలుగా భోగించీ గోడతిరునాళ్ళు ||

చీనిచీనాంబరములసింగారపుమేడనుండి
వీనుల సన్నగాళెలు వినుకొంటాను
పూని విహరించి వచ్చి పొందుగా నుయ్యాలలూగి
కోనేటిదరి మెరసీ గోడతిరునాళ్ళు ||

ఆముకొన్నపన్నీట నద్దిన దుప్పటితోడ
దోమటి పూవుదండలు దూలాడగా
కోమలపుటెలుగుల కొమ్మల్లు లావులువాడ
గోమున నవధరించీ గోడతిరునాళ్ళు ||

అడుగడుగుకు విడేలందుకొంటా సంకీర్తన
లెడయక భాగవతులెచ్చిపాడగా
గొడుగులు బడగలు కోరి చామరము లిడ
గుడిగొన వినోఅదించీ, గోడాతిరునాళ్ళు ||

తరుణి జవ్వనపుదపము

తరుణి జవ్వనపుదపము సేయగను
వరుస తోడ జాతి వైరములుడిగె ||

జక్కవపులుగులు జంటవాయవివె
గక్కన వెన్నెలగాసినను
యెక్కడ గోవిలయెలుగులు చెదరవు
గుక్కక వానలు గురిసినను ||

గుంపుదుమ్మెదలు గొబ్బున బెదరవు
సంపెంగతావులు చల్లినను
ముంపున జకోరములు వసివాడవు
సొంపుగళలు పెను సూర్యుడుండగను ||

చిలుకలు సందడిసేసిన దొలగవు
కలసినసమరతి కయ్యమున
యెలమిని శ్రీవేంకటేశుడు గూడగ
చెలియంగములని చెప్పగ బొసగె ||


*******************************************************************
"ఈ కీర్తన యందు శృంగారము గుబాళించును. వెన్నెల కాచినను జక్కవలు (చన్నులు) జోడు వీడకుండుట, రతిస్వేదవర్షమున్నను వాసంతికములగు కోయిలలు కూయుచుండుట, సంపెంగ వంటి ముక్కున బుట్టిన నిట్టూర్పులు సందడించినను, చికుర భ్రమరములు బెదరకుండుట, రతి సమ్మర్దశబ్దములతో చిలుకలు - చిలుకల యెలుగులు (రతికూజితములు) కట్టుగదలక ఉన్నచోటనే (కంఠములందే) ప్రతిధ్వనించుట మొదలగు సహజవైర త్యాగము వర్ణించబడినది. యౌవనమును తపముగా వర్ణించుటచే, తపశ్శక్తికి పరీక్షగా చెప్పిన "అహింసాప్రతిష్టాయాం తత్సన్నిధౌ వైరత్యాగః" అను యోగశాస్త్ర మర్యాద ఇందు పాటింపబడినది. ఇది చాలా ఉదాత్తమైన భావన. కావున అన్నమయ్య దృష్టి, పరమేశ్వరార్చనగా సాగించిన ఈసంకీర్తనారాశిలో ఉత్తమాధమభేదబుద్ధి భావములందైనను భాషయందైనను తగదు."

- గౌరిపెద్ది రామసుబ్బ శర్మ
(తాళ్ళపాక వాజ్మయ పరిశోధకుడు)



taruNi javvanapudapamu saeyaganu
varusa tODa jaati vairamuluDige ||

jakkavapulugulu jaMTavaayavive
gakkana vennelagaasinanu
yekkaDa gOvilayelugulu chedaravu
gukkaka vaanalu gurisinanu ||

guMpudummedalu gobbuna bedaravu
saMpeMgataavulu challinanu
muMpuna jakOramulu vasivaaDavu
soMpugaLalu penu sooryuDuMDaganu ||

chilukalu saMdaDisaesina dolagavu
kalasinasamarati kayyamuna
yelamini SreevaeMkaTaeSuDu gooDaga
cheliyaMgamulani cheppaga bosage ||

రచననిన్నిట రసికుడవు

రచననిన్నిట రసికుడవు
ఇచట విన్నపంబిదె నేసెదను ||

పలుకుల చిలుకల పాట కోవిలల
పులుచులుగా చెలి పెంచెనదే
అలుగకుమీ నీవందుకు రమణుడ
కల సహజమె ఇది కసరులు గావు ||

చనుజక్కవలను సతి నెరులయలుల
ఘనముగ మూకలు గట్టించె
మొనలుచూపె మోపుగట్టెనని
ననిచి వేసరకు నాధుడవు ||

నడపుల హంసల నయనచాతకముల
పడతి శ్రీ వేనకటపతి పొదిగె
నిడువుల గూడుచు నిన్ను సోకించెనని
జడియకుమీ నీచనవులె మెరసి. ||



rachananinniTa rasikuDavu
ichaTa vinnapaMbide naesedanu ||

palukula chilukala paaTa kOvilala
puluchulugaa cheli peMchenadae
alugakumee neevaMduku ramaNuDa
kala sahajame idi kasarulu gaavu ||

chanujakkavalanu sati nerulayalula
ghanamuga mookalu gaTTiMche
monaluchoope mOpugaTTenani
nanichi vaesaraku naadhuDavu ||

naDapula haMsala nayanachaatakamula
paDati Sree vaenakaTapati podige
niDuvula gooDuchu ninnu sOkiMchenani
jaDiyakumee neechanavule merasi. ||

బండి విరిచి

Get this widget | Track details | eSnips Social DNA

బండి విరిచి పిన్న పాపలతో నాడి
దుండగీడు వచ్చె దోబూచి

1) పెరుగు వెన్నలు ప్రియమున వే
మరు ముచ్చిలించు మాయకాడు
వెరవున్నా దన విధము దాచుకొని
దొరదొంగ వచ్చె దోబూచి

2) పడుచు గుబ్బెత పరపుపై పోక
ముడి కొంగు నిద్రముంపునను
పడుయుతా వద్ద పవళించినట్టి
తొడుకు దొంగ వచ్చె దోబూచి

3) గొల్లపల్లెలో ఇల్లిల్లూ చొచ్చి
కొల్లలాడినా కోడెకాడు
యెల్లయినా వేంకటేశుడు ఇదె
తొల్లిటిదొంగ వచ్చె దోబూచి


{Couldnt understand charanam (2)though}

పలుకు తేనెల తల్లి

పలుకు తేనెల తల్లి పవళించెను ! కలికితనముల విభుని గలసినది గాన

1. నిగనిగని మోముపై నెఱులు గెలకుల జెదర పగలైనదాక జెలి పవళించెను
తెగని పరిణతులతో తెల్లవారిన దాక జగదేకపతిమనసు జట్టిగొనెగాన

2. కొంగు జారిన మెఱుగు గుబ్బ లొలయగదరుణి బంగారు మేడపై బవళించెను
చెంగలువ కనుగొనల సింగారములు దొలక అంగజ గురునితోడ నలసినదిగాన

3. మురిపెంపు నటనతో ముత్యాల మలగుపై పరవశంబున దరుణి పవళించెను
తిరువేంకటాచలాధిపుని కౌగిటన్ గలసి ! అరవిరై నును జెమట నంటినది గాన

భావము :

దివ్య శృంగారం అమలినమైనది. అందుకే 'తల్లి ' శయన లీలలను భక్తుడు తడబాటు లేక వర్ణించినాడు. అలమేలుమంగ తాళ్ళపాక వారి ఇంటి ఆడపడుచు. తన చినారి తల్లి - కలిమిలేమ - ఎక్కడ కందిపోవునో అని ఆ 'అపుకు తేనెల తల్లి ' పవ్వళించుటకు సంకీర్తనాచార్యుడు బంగారుమేడ లో శయనమందిరమును సృష్టించి, ముత్యాల పానుపు అమర్చినాడు.

అలమేలు మంగ పగలైనదాక పవ్వళించినది. సఖులు మంగమ్మ శయనమందిరం చేరి, ముసి ముసి నగవులతో గుసగుసలాడినారు.

పలుకుతేనెల తల్లి కలికితనములతో విభుని మెప్పించి, కలసి, పవ్వళించినది.

చెలి పగలైనదాక పవ్వళించినది. ఆమె నిగనిగలాడు మోమున కిరువైపుల వినీలకుంతలములు చెదరినవి. జగదేకపతి మనస్సును తన జవ్వనముచే జన్నెవట్టి కొన్నది. కలిమికాంతకు స్వాధీనము కానిదేమున్నది ? రేయి సరసములు తెల్లవారు వరకు సాగినవి. అందుకే పగలైనప్పటికీ పడక వదలలేదు.

తరుణి బంగారుమేడపై పవ్వళించినది. కొంగు జారినది. చనుగుబ్బల మెరుగులు వ్యాపించినవి. రాత్రి ఆమె శ్రీనివాసునితో కలసి, అలసినది. వాడు 'అంగజగురుడు '. ఇంక చెప్పవలసిన దేమున్నది ? రాత్రంతా ఆమెకు నిదురపోవు అవకాశమెక్కడిది ? ఆమె కనుగొనలు ఎర్రవారినవి. అవి చెంగులువ కనుగొనల తొలకిన సింగారములు.

వనితమురిపాల నటనతో, పారవశ్యముతో ముత్యాలపానుపుపై పవ్వళించినది. ఆమె తారుణ్యలావణ్యములు పరచినట్లున్నవి. వేంకటేశ్వరుని బిగికౌగిలినలుగుటవలన ఆమె మేన చిరుచెమట వ్యాపించినది. సగము విచ్చిన పూవు వలె అలమేలుమంగ పవ్వళించినది.


కలికితనములన్ = నేర్పరితనం చేత

నెఱులు = వెంట్రుకలు

కెలకులను = ఇరుప్రక్కలందు

పరిణతులతో = ముగింపులతో

జట్టిగొనెన్ = వెలకు కొనును

అంగజగురుని తోడ = మన్మధుని తండ్రి అయిన వేంకటేశ్వరునితో

మురిపెము = మురియు భావార్ధమం

మలగు = శయ్య

అరవిరి = సగము విచ్చిన పూవు


కీర్తన వినండి

మేలుకో శృంగార రాయ

మేలుకో శృంగార రాయ మేటి మదన గోపాల
మేలుకోవె నా పాలి మించిన నిధానమా

1. సందడించే గోపికల జవ్వన వనములోన
కందువ దిరిగే మదగజమవు
ఇందుముఖి సత్యభామ హృదయపద్మములోని
గంధము మరిగినట్టి గండు తుమ్మెద

2. గతికూడి రుక్మిణి కౌగిటి పంజరములో
రతి ముద్దుగులికేటి రాచిలుకా !
సతులు పదారువేల జంట కన్ను కలువలకు
ఇతవై పొడిమిన నా ఇందు బింబమా

3. వరుస కొలనిలోని వారి చన్ను కొండలపై
నిరతి వాలిన నా నీల మేఘమా
సిరినురమున మోచి శ్రీ వేంకటాద్రి మీద
గరిమ వరాలిచ్చే కల్ప తరువా


కీర్తన వినండి.. Pl open the link in a new Tab.

సువ్వి సువ్వి

సువ్వి సువ్వి సువ్వని సుదతులు దంచెద రోలాల

1. వనితలు మనసులు కుందెన చేసిటు వలపులు తగనించోరాలాల
కనుచూపులనిడు రోకండ్లను కన్నెలు దంచెద రోలాల

2. బంగరు చెఱగుల పట్టు పుట్టములు కొంగులు దూలగ నోలాల
అంగనలందరు నతివేడుకతో సంగడి దంచెద రోలాల

3. కురులు దూలగ మచి గుబ్బచనులపై సరులు దూలాడగ నోలాల
అరవిరి బాగుల నతివలు ముద్దులు గురియుచు దంచెద రోఅలాల

4. ఘల్లు ఘల్లుమను కంకణరవముల పల్లవపాణుల నోలాల
అల్లన నడుములు అసియాడుచు సతు లొల్లనె దంచెద రోలాల

5. కప్పురగంధులు కమ్మనిపువ్వుల చప్పరములలో నోలాల
తెప్పలుగా రతి దేలుచు గోనే టప్పనిబాడెద రోలాల


భావము :

కన్నెలు తమజవ్వ్వనమునే వేంకటేశ్వరునకు కప్పముగా చెల్లించినారు. హరిస్మరణ ఆ హరిణేక్షణల దైనందిన జీవితమైనది. పాలు పిదికినా, పెరుగు చిలికినా, బియ్యము దంచినా, చెరగినా - కోనేటప్పని గురించి పాడుటే వారికి పరిపాటైనది.

ఇది దంపుళ్ళ పాట. శ్రీనివాస కళ్యాణమునకు తలంబ్రాలు తయారు చేయుచున్నారు కాబోలు. యౌవనవతులు సింగారములు ఒలకబోయుచు దంపుళ్ళను ప్రారంభించినారు. ఈ టపాలో అన్నమయ్య మాటలమల్లె పందిళ్ళు కప్పినాడు. శబ్ధాలతో వర్ణచిత్రాలు గీచినాడు.

వనితలు 'సువ్వి ' , 'సువ్వి ' అనే ఊర్పులతో పని ప్రారంబించినారు. పాట మొదలు పెట్టినారు. కన్నెలు తమ మనసులనే కుదురులుగా నిలిపినారు. కనుచూపులనే రోకండ్లతో దంపుళ్ళు సాగించినారు. అంతా పాకములో పడినపుడు కోనేటప్పను తమ కొంగులలో ముడివేసుకొనవచ్చు నని తలపు కాబోలు.


దంపుళ్ళు సాగుతూనే ఉన్నవి. అంగనలు బగరుచెరగుల పట్టుచీరలను కట్టినారు. పైటకొంగులు ఊగిసలాడినవి. గుంపులుగ దంపుళ్ళలో తగిలిన మగువల విలాసములు గుంపులు కట్టి వేడుక లొలకబోసినవి.

వారి కురులు వీడినవి. చనుగుబ్బలపై సరులు నాట్యము లాడినవి. అరవిరి సొబగులతో ముద్దుగుమ్మలు ముద్దులు కురిపించినారు.

ఆ పల్లవపాణుల పాణికంకణములు ఘల్లుఘల్లుమనినవి. బరువులు మోయలేక, శ్రమకు తాళలేక ఆ హరిమధ్యల నడుములు అసియాడినవి. అబలలు మెలమెల్లగ దంపుళ్ళను ముగించినారు.



కన్నెల శ్రమ ఫలించినది. ఆ కప్పురగంధుల ఒడలి బడలికలు పూలపందిళ్ళ క్రింద తీరినవి. చలువ చప్పర్ముల క్రింద రతి పారవశ్యముతో కోనేటప్పని పాడుతూ తెప్పల తేలినారు.

కుందెన = కుదురు
సంగడి = గుంపుగా
అరవిరి బాగులన్ = సగము విచ్చిన పూల వంటి నిండు సొబగులతో
ఒల్లన = మెల్లగా
కోనేటప్పని = స్వామి పుష్కరిణీ తీర వాసి యగు శ్రీనివాసుని

కొలని దోపరికి గొబ్బిళ్ళో !

కొలని దోపరికి గొబ్బిళ్ళో యదు కుల స్వామికి గొబ్బిళ్ళో

1. కొండ గొడుగుగా గోవుల గాచిన కొండుక శిశువుకు గొబ్బిళ్ళో
దుండగంపు దైత్యులకెల్లను తల గుండు గండనికి గొబ్బిళ్ళో

2. పాప విధుల శిశుపాలుని తిట్టుల కోపగానికిని గొబ్బిళ్ళో
యేపున గంసుని యిడుమల బెట్టిన గోప బాలునికి గొబ్బిళ్ళో

3. దండివైరులను తరిమిన దనుజుల గుండె దిగులునకు గొబ్బిళ్ళో
వెండిబైడి యగు వెంకటగిరిపై కొండలయ్యకును గొబ్బిళ్ళో



గొబ్బి నృత్యము - రాస క్రీడవంటి నృత్యము (గుజరాతీ గర్భా నృత్యం వంటిది)

కొలని దోపరి = కొనని దొంగ (కొలనిలో జలకాలాడే గోపికల వలువల నపహరించినవాడు

కొండ .............. శిశువు = గోవర్ధన పర్వతాన్ని కొనవ్రేల ఎత్తి గోవులను, గోపాలురను కాపాడిన బాలకృష్ణుడు

కొండుక శిశువు = చిన్ని శిశువు
తలగుండు గండడు = తల కోయు శూరుడు

పాప ...............కొపగానికిని = పాపకార్యాశక్తుడైన శిశుపాలుని శతాపరాధములు మన్నించి మితి మీరిన వానిని తన చక్రాయుధమునకు బలిచేసినవాడు

వెండిపైడి యగు వేంకటగిరి = రజతాచలం, మేరు శైలం రెండూ వెంకటగిరియే

భావము :

ఈ గొబ్బిళ్ళ పాట యదుకులతిలకుని నాయకునిగా చేసి కన్నెపిల్లలు పాడినది. గోపికలు తమ ఊహలలో ఉయ్యాలలూగిన వీర శృంగార మూర్తి అయిన వంశీ మోహనుని పారవశ్యంతో గానం చేసినారు. అన్నమయ్య ఆ గోపికలలో గోపికయై ఆడినాడు ; పాడినాడు.

కృష్ణుడు కొలనిదొంగ. జలకాలాడే గోపికల వలువలను అపహరించినవాడు. గోవర్ధనగిరిని ఎత్తి, గొడుగుగా పట్టి గోవులను, గోపాలురను కాపాడినవాడు. దుండగులైన దైత్యుల తలలు తరిగిన దిట్ట. పాపి అయిన శిశుపాలుని తల త్రుంచినవాడు. కంసుని మానసిక చిత్రవధకు గురి చేసి చంపినవాడు. దుర్మార్గులై విర్రవీగిన రాక్షసుల గుండెలకు దిగులైనవాడు. మేరు రజత శైలాలు రెండూ అయిన వేంకటశైలంలో కాపురమై నిలచినవాడు.

ఈ పల్లవాంగనల గొబ్బిపదం మన హృదయాలనే పల్లవింపచేస్తుంది.

ఏమొకో చిగురుటధరమున

ఏమొకో చిగురుటధరమున యెడనెడ గస్తురి నిండెను
భామిని విభునకు వ్రాసిన పత్రిక కాదు కదా

1.కలికి చకోరాక్షికి గడకన్నులు కెంపై తోచిన
చెలువం బిప్పుడిదేమో - చింతింపరె చెలులు
నలువున బ్రాణేశ్వరుపై - నాటిన యా కొనచూపులు
నిలువున బెరుకఘ నంటిన - నెత్తురు కాదు గదా

2. పడతికి చనుగవ మెఱుగులు - పై పై పయ్యెద వెలుపల
కడుమించిన విధమేమో - కనుగొనరే చెలులు
ఉడుగని వేడుకతో బ్రియుడొత్తిన నఖశశిరేఖలు
వెడలగ వేసవి కాలపు - వెన్నెల కాదు గదా

3. ముద్దియ చెక్కుల కెలకుల - ముత్యపు జల్లుల చేర్పుల
వొద్దికలాగులివేవో - వూహింపరె చెలులు
గద్దరి తిరువేంకటపతి - కామినివదనాంబుజమున
అద్దిన సురతపుజెమటల - అందము కాదు గదా


భావము :

అప్ప్పుడే కేళీమందిరము వెడలి వచ్చిన నాయికను చెలికత్తెలు పట్టుకొని పరాచికాలాడుట పదవస్తువు. ఆ నాయిక కనుగొనల అరుణిమ, పయ్యెదచెరగు దాటిన చనుగవ మెరుగులు, చెక్కిళ్ళ జారిన 'ముత్యాల జాలరుల వంటి చెమట బిందువులు - వీనిని చెలులు చింతించి, కనుగొని, ఊహించి, తెలుసుకొనవలసిన అవసరం ఏర్పడింది. భామిని చిగురుటధరం మీద నిండిన కస్తూరికి కారణాలు వెదికితే మిగిలినవన్నీ స్పష్టంగా బోధపడేవే !

ఆ పల్లవాధర అధరం మీద అక్కడక్కడ కస్తూరి నిండినది. అది భామ తన విభునకు వ్రాసిన పత్రిక యట. కలికి కనుగొనలు ఎర్రవారినవి. అవి వింత అందాన్ని సంతరించుకొన్నవి. సతి పతిపై నాటిన కొన చూపులను నిలువుగ పెరికినప్పుడు అంటిన నెత్తురట. పడతికి చనుగవ మెరుగులు పయ్యెదచెరగు మించి వ్యాపించినవి. వేడుకతో ప్రియుడు తనమగువచనుగవపై ఒత్తిన నఖశశిరేఖలు వెదజల్లిన వేశవికాలపు వెన్నెలలట. ఆ ముద్దియచెంపల కిరువైపుల ముత్యాలజాలరుల ఆభరణాలు అమరినట్లైనది. అవి తిరువేంకటపతి కామినిని కౌగిట చేర్చి అద్దిన సురతపు వేళల చెమటల అందమట.

* * *


చిగురుటధరమున = చివురు వలె ఎర్రనైన మృదువైన పెదవియందు

కలికి = మనోజ్ఞమైన స్త్రీ

చకోరాక్షి = చకోరం (గబ్బిలం.. ఎర్రని కళ్ళు) వంటి కనులు కలది.

కెంపై = ఎర్రని

చెలువము = సౌందర్యము

సలుపునన్ = అందంగా, సమర్ధవంతంగా

ఉడుగని = తగ్గని

ముత్యపు జల్లుల చేర్పులు = ముత్యాల జాలరులతో ఏర్పడిన ఆభరణం (ఆడవాళ్ళు చెంపలపై వేలడుతున్నట్టు వేసుకునే జుంకీల వంటివి)

ఒద్దికలాగులు = అనుకూలమైన విధాలు

గద్దరి = దిట్టదనము గల


ఎమొకో... కాదుకదా = రాత్రి నాయికా నాయకులకు సమాగమైనది. ప్రియుడు ప్రియురాలి అధరాలలొ దంతక్స్యతాలు చేసినాడు కాబోలు. ఆ కసికాట్లలో కస్తూరి కప్పినది. (ఆ కస్తూరి తాంబూలంలోనిది కాబోలు) ఎర్రని మృదువైన పెదవి - అక్కడక్కడ అంటిన కస్తూరి - అది భామ విభునికి రాసిన ప్రేమలేఖ వలె ఉన్నది.

తాటాకు మీద ముషీపంకం (సిరా వంటిది)తో లేఖలు వ్రాయటం పరిపాటే. ఇది రాత్రి ప్రేయసీప్రియుల మధ్య జరిగిన ఒడంబడిక లో భామిని భర్తకు వ్రాసి ఇచ్చిన ఆమోదపత్రమైనా కావచ్చు!



కలికి .... కాదు కదా = కలికి కనుగొనల ఎర్రసెరలు సౌందర్య రేఖలే కాదు. అదృష్టరేఖలు కూడ. ఆ కనుగొనల ఎర్రదనాన్ని గూర్చి ఆలోచించి, హేతువును తెలుసుకొనవలసిన అవసరం ఏర్పడింది. ఒడుపుగా ప్రాణేస్వరుపై నాటిన తన కడగంటి చూపులను నిలువుగా లాగినందున అంటిన నెత్తురు అట. చెలువకనుగొనల అరుణిమకు కారణం తెలిసినది.


పడతికి ..... కాదుకదా = ఆ యౌవనవతి బిగిచనుగవకాంతులు పైటచెరగును దాటినవి. ప్రణయ ప్రొద్దులలో వేడుకకు కొదువ లేదు. క్షణ క్షణానికీ అతిశయమే. ప్రియుడు పడతిగురుకుచములపై నఖక్షతములను చేసినాడు. అవి గోటినొక్కుల నెలవంకలు. ఇత వికాసమునకు ఆటంకములెక్కడివి ? అవి వెన్నెలలను వెదజల్లినవి. అది మామూలు వెన్నెలైన సుఖము లేదు. అందుకే వేసవి కాలపు వెన్నెలైనది.


ముద్దియ .... కాదుకదా = ఈ ముగ్ధ చెక్కుటద్దాలలో చెమట బిందువులు వ్యాపించినవి. అవి చెంపల కిరువైపుల వేసుకొన్న ముత్యాల జాలరుల వంటి ఆభరణాలై తోచినవి. అవి సురతపు వేళల చెమట బిందువులు. తిరువేంకటపతి కౌగిట బిగించి, కామిని వదనాంబుజమున అందముగా అద్దినవి.


* * *

Please open the link in a new Tab. Listen to the song..

ఉగ్గు వెట్టరే వోయమ్మా

ఉగ్గు వెట్టరే వోయమ్మా చెయ్యొగ్గీ నెదె శిశు వోయమ్మా

1. కడుపులోని లోకమ్ములు గదలీ - నొడలూచకురే వోయమ్మా
తొడికెడు పరుగన దొలగ దీయరే - వుడికెడి పాలివి వోయమ్మా

2. చప్పలు పట్టుక - సన్నపు బాలుని - నుప్పర మొత్తకు రోయమ్మా
అప్పుడె సకలము నదిమీనోరనె - వొప్పదు తియ్యరె వోయమ్మా

3. తొయ్యలు లిటు చేతుల నలగించక - వుయ్యలనిడరే వోయమ్మా
కొయ్య మాటలను - కొండల తిమ్మని - నొయ్యన తిట్టకు రోరమ్మా


భావము :

ఇది ఒక కన్న తల్లి ఉత్కంఠ ! ఇది ఒక భక్తుని తపన. ఈ పాటలో యశోదే అన్నమయ్యగా, అన్నమయ్యే యశోదగా కనిపిస్తారు. వాత్సల్యం రసం అయినా కాకపోయినా రసానుభూతిని కలిగించే ఈ పాటలో వాత్సల్య రసస్థాయినే అందుకొన్నది.

గోపభామినులు యశోదాకిషోరుని వదలి క్షణమైనా నిలువలేదు. ఆ బాలుని తలచి, తల లూచి, అనిర్వచనీయమైన అనుభూతినే పొందినారు. కానీ ఏమిటో ? వారికి తీరని అసంతృప్తి. పరమాత్ముని దర్శించీ తరించ లేని జీవాత్మల పరితాపం వారిది ! పరబ్రహ్మను భావించీ అనుభవించలేని ఆవేదన వారిది.

భామలు బాలుని చేరినారు. పరిసరములు గమనించకయే పరవశించి రసలోలువలైనారు. బాలుని బొమ్మ వలే ఆడించినారు. బొంగరం వలే త్రిప్పినారు. యశోద పరుగున చేరి వారిని వారించినది. చిన్ని చేతుల సాచే చిన్ని శిశువుకు ఉగ్గు పెట్టుమన్నది. ఆ ఒయ్యారి భామలు బాలుని చేతులలోనికి తీసుకొని కదపసాగినారు.

'అయ్యో! కడుపులోని లోకాలు కదిలిపోతాయి జాగ్రత్త !' అని యశోద వారిని హెచ్చరించినది.

వేడిపాలను ఎక్కడ తన బాలుడు తాకి ఒలకపోసుకొంటాడో అని బాలుని తొలగదీయుడని వాపోయింది. కాంతలు బాలుని జబ్బలు పట్టుకొని పైకెత్తి బంతులాడ సాగినారు. 'మీరు వానిని పైకెత్తితే బాలుడు సృష్టినంతా చప్పరించి వేస్తాడు సుమా! అన్నది ఆ తల్లి. మగువలు ముద్దు కృష్నుని నలపసాగినారు. కన్నతల్లి సహనం చచ్చిపోయినది. 'ఎందుకమ్మ, చిన్ని బాలుని అంతగా నలపడం ; ఉయ్యాలలో ఉంచండీ అని మందలించినది. వారేవో దుబారాగా మాట్లాడినారు బాలుని గురించి.


'నా బాలుడంటే ఎవరనుకొన్నారే ? సాక్షాత్తూ ఏడుకొండలవాడే : మీ కొయ్య మాటలు మాని వచ్చిన దార్న వెళ్ళండి ' అని కసిరి పంపింది.


భక్తుని హృదయం విచిత్రమైనది. బాలుడంటూనే పరతత్వాన్ని భోధించినాడు.

* * *
చెయ్యొగ్గీనిదె = చెయ్యి చాచెడినిదె, చెయ్యి అగ్గుట

తొడికెడి = తాకెడి, పట్టెడి

సరగున = శీఘ్రమున

చప్పలు = జబ్బలు

ఉప్పరము = ఆకాశం

కొయ్య మాటలు = తేలిక మాటలు

శిరుత నవ్వుల వాడు శిన్నెకా

శిరుత నవ్వుల వాడు శిన్నెకా వీడు
వెరుపెరుగడు సూడవే శిన్నెకా

పొలసు మేనివాడు బోరవీపువాడు
సెలసుమోరవాడు శిన్నెక
గొలుసుల వంకల కోరలతో భూమి
వెలసినాడు సూడవే శిన్నెక .. శిరుత నవ్వుల వాడు ..


మేటి కురచవాడు మెడమీది గొడ్డలి
సీటకాల వాడు శిన్నెక
ఆటదాని బాసి అడవిలో రాకాసి
వేటలాడీ సూడవే శిన్నెక .. శిరుత నవ్వుల వాడు ..


బింకపుమోతల పిల్లంగోవి వాడు
సింక సూపులవాడు శిన్నెక
కొంకక కలికియై కొసరిగూడెనన్ను
వేంకటేసుడు సూడవే శిన్నెకా .. శిరుత నవ్వుల వాడు ..



** వినండి.

అలమేలు మంగ నీ అభినవ రూపము

అలమేలు మంగ నీ అభినవ రూపము
జలజాక్షు కన్నులకు చవులిచ్చేవమ్మా

గరుధాచలాధీశు ఘనవక్షమున నుండి
పరమానంద సంభరితవై
నెరతనములు చూపి నిరంతరము నాధుని
హరుషించగ జేసితివి కదమ్మా

శశి కిరణములకు చలువల చూపులు
విశదముగా మీద వెదచల్లుచు
రసికత పెంపున గరగించి యెప్పుడు నీ
వశము చెసుకొంటి వల్లభునోయమ్మా


రట్టడి శ్రీ వేంకటరాయనికి నీవు
పట్టపురాణివై పరగుచు
వట్టి మాకు తిగిరించు వలపు మాటల విభు
జట్టిగొని పురమున సతమైతివమ్మా