భజ గోవిందం - 5

13. కాతే కాంతా ధనగతచింతా, వాతుల కిం తవ నాస్తి నియంతా |
తిజగతి సజ్జనసంగతిరేకా, భవతి బవార్ణవతరణే నౌకా ||

ఓయీ వాతులా ! (వాతుల అంటే మూర్ఖుడే కాదు, ఇంద్రియలోలుడు కూడా) కామినీ కాంచనాల గురించే నీకెందుకయ్యా ఇంత యాతన ? చింతన చేయడానికి నీకు ఈశ్వరుడు లేడా ? సంసార సాగరాన్ని దాటించగల నౌక, ఈ ముల్లోకాల్లోనూ ఒక్కటే ఉన్నది. అదే సజ్జన సాంగత్యమని తెలుసుకో !

14. జటిలో ముండీ లుంచిత కేశః, కాషాయాంబర బహుకృతవేషః |
పశ్యన్నపి చ న పశ్యతి మూఢో హ్యుదరనిమిత్తం బహుకృతవేషః ||

జడలు కట్టిన జుట్టు కలవాడైనను, గుండుగా గీయబడిన తలగలవాడైనను, వెంట్రుకలని ఒక్కొక్కటిగా పీకివేయబడిన తలగలవాడైనను, కాషాయ వస్త్రం ధరించినవాడైనను, ఇలాంటి అనేకమైన వేషాలు వేసినవాడైనను, చూస్తూ కూడా, ఏమీ చూడనట్టి మూఢుడే , ఏలనన, ఈ వేషాలన్నీ, కేవలం ఉదరపోషణ కోసం వేసినవే గనుక.

15. అంగం గళితం, పలితం ముండం, దశనవిహీనం జాతుం తుండం |
వృద్ధో యాతి గృహీత్వా దండం, తదపి నముంచత్యాశాపిండం ||

శరీరం శిధిలమైపోయింది. తల నెరిసిపోయింది, దంతాలు లేని నోరు బోసిపోయింది. వృద్ధుడు కర్ర పట్టుకుని తిరుగుతాడు, అయినా, అతడు తన కోరికల మూటను విడిచిపెట్టడు కదా !


Verse 13

Crazy man ! Why do you bother about your wife and your wealth ? Know you not that in all three worlds the company of Good is the only boat which will take you across the sea of life ?

Is there none to advise you ? Even when death is imminent, why do you turn your thoughts to your wife and to your possessions ? Wont you strive for wisdom at least in your last days ? A little effort that way even for a brief moment will bring great gain.

Even if the truth is seen, delusion persists and works havoc on the mind. It is to banish that delusion that Sri Sankara sang the 'Moha Mudgara' (Traditional name for the song Bhaja Govindam) i.e, the heavy hammer that crushes and destroys moha or delusion.

Verse 14

The ascetic with the matted locks, the man with the shaven head, he who has pulled out his hair, the man of the kaashaya robe, they have eyes but fail to see. All these are disguises to cheat the world and fill the belly.



Renouncing is not a matter of external show. It is a victory that has to be won in the mind. But what is it that we see in the world? We see the shaven head or the long matted hair and such other outward signs. It the desires burning in the heart are not quenched, these external forms mean nothing. The show of renunciation is quite often a means to fill the belly. 'Why this vain show? Give it up'. says Sri Sankara.

Verse 15

The body has got worn out ; the had has turned all grey ; the mouth has lost all its teeth. The old man goes about leaning on a stick ; yet, he hugs to himself a bundle of desires.


Giving up or renunciation is the substance of Sanyaasa. It does not lie in external forms. To give up truly is to abandon the desires that work up the mind. The sate of renunciation cannot be attained merely by book-learning if there is no devotion to God. Sri Sankara bewails that men do not give up desires even when has has rendered them incapable of enjoyment.

భజ గోవిందం - 4

10. వయసి గతే కః కామ వికారః శుష్కే నీరే కః కాసారః |
క్షీణే విత్తే కః పరివారో, జ్ఞాతే తత్త్వే కః సంసారః ||

వయసు గతించి, యౌవనం క్షీణిస్తే, ఇక కామవికారం (తృష్ణ) ఎక్కడుంటుంది ? నీరు ఎండిపోతే ఇక చెరువు ఎక్కడుంటుంది ? సిరిసంపదలు హరించుకుపోతే ఇక ఆశ్రిత జనాలెక్కడుంటారు ? తత్వజ్ఞానం కలిగితే ఇక సంసార వ్యామోహం ఎక్కడుంటుంది ?

11. మా కురు ధనజనయౌవన గర్వం, హరతి నిమేషాత్ కాలః సర్వం|
మాయామయమిదమఖిలం బుద్ధ్వా, బ్రహ్మ పదం త్వం ప్రివిశ విదిత్వా||

నీకు విశేషమైన ధనమున్నదనిగాని, ప్రజల మద్దతు ఉన్నదని గాని, యౌవన శక్తి ఉన్నదనిగాని గర్వించకు. వీటన్నిట్ని కాలం ఒక్కనిముషంలోనే హరించి వేయగలదు సుమా! ఇదంతా మాయామయం అని గుర్తించి బ్రహ్మపదాన్ని తెలుసుకొని అందు ప్రవేశించు.

12. దినయౌమిన్యౌ సాయం ప్రాతః, శిశిరవసంతౌ పునరాయాతః |
కాలః క్రీడతి గచ్చత్యాయుః తదపి న ముంచత్వాశావాయుః ||

రాత్రీపగళ్ళు, ఉదయం సాయంసంధ్యలు, శిశిర వసంతాది ఋతువులు, క్రమం తప్పకుండా ఒకదానివెనుక ఒకటిగా, వస్తూపోతూ, చక్రంలాగ తిరుగుతూ ఉంటే, కాలం, వినోదంగా ఆడుకుంటూ, ఆయువును హరించుకుపోతుంటే, మానవుడు మాత్రం తన ఆశా, కాక్ష, మమకారాల గూడును విడువకుండా అంటిపెట్టుకుని ఉంటాడు.


Verse 10

When youth is gone, where is room for sport in lust ? Where is the lake when the water has dried up? When wealth is gone, where are the kinsfolk ? When the Truth is known, where is the worldly bond ?

Sorrow and suffering afflict only so long as there is delusion in the mind. When delusion vanishes, giving place to wisdom, sorrow and suffering disappear like mist before the sun. The only remedy for delusion is wisdom. To secure it, good conduct, character and devotion are necessary. In the absence of these, mere knowledge got by reading books will not give wisdom. That is the difference between learning and knowledge of the self.

Verse 11

The pleasure and riches of worldly life are delusive appearances. Realizing that they are a passing show, prepare for the way of renunciation. The wise have warned that it requires maturity of mind to take the path of renunciation. the Renunciation of the immature will only make them objects of ridicule.


Do not be proud of your youth and health. Do not be vain and say :: 'I have wealth, kinsmen, friends and also servants to do my bidding. What more do I need ? " when fortune begins to frown on you, all these will disappear in the trice. All your arrogance will change in a moment into shame. Realise the insatiability of things and lead your days with due humility. Give up desires and attachments, do your duties and then seek knowledge of the self. A wise man will tread the path of renunciation as a result of his wisdom.

Verse 12

Day and night, morn and eve,
Winter and spring, come and dance and go.
Thus while Time sports, life fleets unobserved.
Yet desire does not leave us
but holds us in its grip.

Like a beautiful damsel, Times dances on the stage of life. Every step of hers, night and day, summer and winter, every clasp of her lovely palms, quietly casts off the days of your life. As the Kural has it, every day is but the sawing off a slice from your life, it is nothing but that, though it seems beautiful. We know this ; yet we do not give up the desires of the flesh. What folly ?

భజ గోవిందం - 3

7. బాలస్తావత్ క్రీడాసక్తః తరుణస్తావత్ తరుణీ సక్తః |
వృద్ధస్తావత్ చితాసక్తః పరమే బ్రహ్మణి కో పి న సక్తః ||

దేనియందైనా ఆసక్తి, అనురాగం, సంగము కలిగితే అది మనుజుని కాళ్ళకు గొలుసులాగ బంధించి, పైకి లేవనీయదు. బాల్యంలో ఆటపాటలయందుండు ఆసక్తి బంధించుతుంది. ప్రౌఢవయస్సులో సంసార బరువు బాధ్యతలు బంధించుతాయి. వృద్ధాప్యంలో అనేకరకాల చింతలు - పూర్వపు ఆశానిరాశలు, గతించిన అధికార బలదర్పాలు, ప్రస్తుతపు అనారోగ్య శక్తిహీనతలు గురించిన చింతలు, బంధించుతాయి. జీవితం అంతా ఈ విధమైన బంధనాలతోనే సతమతమవుతుంటాడు గానీ పరబ్రహ్మను గురించి తెలుసుకోవడానికి ఆసక్తి చూపడు. ఇది చాలా శోచనీయస్థితి కదా !


8. కాతే కాంతా కస్తే పుత్రః, సంసారోయమతీవ విచిత్రః, |
కస్య త్వం వా కుత ఆయాతః తత్వం చింతయ తదిహభ్రాతః ||

నీ భార్య ఎవరు ? నీ పుత్రుడెవరు ? నీ వెవరివాడవు ? ఎక్కడనుంచి వచ్చావు ? ఈ సంసారం అతి విచిత్రమైనది సుమా ? ఈ తత్వం గురించి నీవు ఇపుడే బాగుగ విచారణ చేయవోయి తమ్ముడా ! (భ్రాంతుడా)!


9. సత్సంగత్వే నిస్సంగత్వం, నిస్సంగత్వే, నిర్మోహత్వం |
నిర్మోహత్వే నిశ్చలత్వం, నిశ్చలతత్వే జీవన్ముక్తిః ||

నిస్సంగం (అసంగం, సంగరాహిత్యం) అనగా దేనియందూ, ఏ విధమైన అనురక్తి లేకుండడం, సంగము (ప్రగాధమైన అనుబంధం) వస్తువులందు, వ్యక్తులందు, విషయాలందు ఏర్పడుతుంది. సంగము సంకెళ్ళవలె మానవుని బంధించివేస్తుంది. ప్రాపంచిక విషయాల్లో, లౌకిక వ్యాపారాల్లో తగుల్కొంటున్న కొద్దీ ఈ బంధనాలు మరింత దృఢమైపోతాయి. దీనికి విరుగుడు సంత్సంగమే అని పేర్కొన్నారు. సత్సంగమంటే, సజ్జనులతోను, సత్గ్రంధములతోను, సత్ కర్మలతోను, సత్ స్వరూపునితోను సంగము (సాంగత్యము, సంపర్కము) ఏర్పరచుకోవడం. సత్సంగ్ మానవునికి ఎనలేని మేలును చేకూర్చుతుంది. ఇలా సత్సంగాలలో పాల్గొని నిశ్చలతత్వాన్ని, జీవన్ముక్తిని సాధించాలి.




Verse 7

Childhood passes away in play. Thoughts of love engage youth and the mind goes after maidens. The old man is worried about the fate of his children and his wife. His whole life is spent in some kind of anxiety or other. At no stage does a man turn his mind to God.

At successive stages of life, man is engrossed in play or in sex-love, in family cares and in inconsequential anxieties. Never does he turn to the quest for true wisdom. Sri Sankara bewails this failing in every man, and is concerned to find a remedy for it.

Life wasted in the quest of what is transient and deluding. Though aware of the delusion, at no period of life does a man seek to know the Real.


Verse 8

Who is your beloved ? Who is your son ?
Very strange is this family bond.
Whose are you ? Who are you ? Whence did you come, brother mine, reflect on the truth of it all.

The course of worldly life is a great mysterious enigma. Whose property are you ? Whence did you come ? Where were you previously ? Did you come to existence by yourself ? What is the bond between the persons whom you love and worry about and yourself ? Why all this anxiety and attachment ? Reflect on all this for a while and your delusions will vanish. You will be at peace. Do not confuse the perishing body with the imperishable soul. do not be a victim of erroneous attachments. Save yourself from the sorrow of such delusion. The relation between this world and yourself is transient.

Verse 9

The company of the good roots out all attachment. When there is no attachment, there is no delusion. When delusion vanishes, the mind is steady. A steady mind makes for jeevanmukti.


Desire and Delusion warp the mind and cloud the understanding obstructing the power to discriminate between good and the bad, between the lofty and the low. Delusion is the name given to the sate where one is unusable to distinguish between the true and the false. Desire and attachment are the cause of this delusion. As these diminish, one gradually gets free from this delusion. When it vanishes completely, the mind ceases to be agitated and becomes steady. When the mind becomes steady, internal purity ensues. Purity is Shivam, Divinity itself. When that state is reached, it is salvation, that is Jeevanmukti.